Αθηναϊκή Ενεργειακή Συμμαχία – για να γνωρίζουμε τι πραγματικά συμβαίνει

Με την απελευθέρωση των αγορών ενέργειας από την Ε.Ε. και την είσοδο ιδιωτών στα μέχρι πρότινος ευρωπαϊκά κρατικά μονοπώλια -μέσω των οποίων υπήρχαν δυνατότητες κρατικής παρέμβασης (κοινωνικές, αναπτυξιακές πολιτικές και έλεγχος τιμών, με βάση το συμφέρον των πολιτών), επήλθε η διάσπαση των καθετοποιημένων λειτουργιών των αντίστοιχων επιχειρήσεων. Το βασικό επιχείρημα για την εν λόγω μετάβαση, ήταν ότι μέσω της λειτουργίας του ανταγωνισμού ενισχύεται το όφελος του καταναλωτή, ο οποίος τελικά θα πληρώνει φθηνότερες τιμές για το ρεύμα. Η πραγματικότητα απέδειξε ότι με την ιδιωτικοποίηση της ενέργειας, καμία επιχείρηση δεν μπορεί πλέον να δραστηριοποιείται σε όλα τα σχετικά με την ενέργεια στάδια (παραγωγή, μεταφορά, διανομή και προμήθεια), συνεπώς κάθε στάδιο τιμολογείται και χρεώνεται χωριστά.

Δυστυχώς, στη χώρα μας, όπως διαπιστώνεται από τα σχετικά δημοσιεύματα[1] και τις συγκρίσεις στατιστικών δεδομένων, ο ανταγωνισμός αποτυγχάνει και στον τομέα της ενέργειας να λειτουργήσει προς όφελος του καταναλωτή. Αντίθετα, όπως συμβαίνει σε πολλούς άλλους τομείς της οικονομίας[2], το μόνο που καταφέρνει είναι να ενισχύει τα κέρδη των ολίγων και εκλεκτών[3]. Το δόγμα ρεύμα της «ελεύθερης» αγοράς δεν αποτελεί παρά μόνο «…μια διανοητική αναρχία της υπερδομής των αγορών, οι οποίες λειτουργούν χωρίς τους ορθόδοξους κανόνες προσφοράς-ζήτησης, μέσα σε ένα -ολοένα και μεγαλύτερο- πέπλο αδιαφάνειας..»[4].

Πέραν του ανωτέρου φαινομένου που κυριολεκτικά μαστίζει την οικονομία και την κοινωνία στη χώρα μας, η Ε.Ε έχει υιοθετήσει το μοντέλο της πράσινης μετάβασης, θέτοντας φιλόδοξους στόχους για τη μείωση της κατανάλωσης ενέργειας κατά τουλάχιστον 11% σε σύγκριση με τις προβλέψεις για την αναμενόμενη χρήση έως το 2030, εντείνοντας περαιτέρω τις πιεστικές συνθήκες όχι μόνο στους ήδη πιεσμένους πολίτες, αλλά και στους ΟΤΑ.

Τέλος, εάν λάβει κανείς υπ’ όψιν και τις γεωπολιτικές διαστάσεις του θέματος της ενέργειας, καθώς και τις πιέσεις των ομάδων συμφερόντων παραγωγής ΑΠΕ, αντιλαμβάνεται εύκολα ότι το ζήτημα της φθηνής ενέργειας για τον πολίτη μάλλον αποτελεί εξαιρετικά δύσκολο στόχο, παρότι έχει προβλεφθεί από τον νομοθέτη η δημιουργία ενεργειακών κοινοτήτων (Ν.4513/2018) ή όπως ονομάζονται πλέον ΚΑΕ και ΕΚΠ (Ν.5037/2023).

Η πρωτοβουλία του Δήμου Αθηναίων και συγκεκριμένα του Δημάρχου Χάρη Δούκα, για την Αθηναϊκή Ενεργειακή Συμμαχία, έχει αφ’ ενός ως στόχο την αντιμετώπιση του κινδύνου της ενεργειακής φτώχειας των πολιτών, εξ αιτίας της ακρίβειας στον τομέα της ενέργειας και αφ’ ετέρου την κάλυψη των υποχρεώσεων που προκύπτουν από τους στόχους της ΕΕ για την πράσινη μετάβαση. Πέραν τούτου, η απεξάρτηση των Δήμων από τις υπέρογκες χρεώσεις που οι ίδιοι πληρώνουν για την ενέργεια, θα βοηθήσει προς την κατεύθυνση της αποδέσμευσης πόρων και της «ανταποδοτικής επιστροφής» τους στους δημότες (απαλλαγές, άλλα έργα, κλπ.).

Όμως, όπως τονίζεται από αιρετούς της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, είναι σημαντικό να αποσαφηνισθεί από πλευράς της Κεντρικής Διοίκησης το θεσμικό πλαίσιο και οι αρμοδιότητες και κυρίως να μην αποτρέπονται καθ’ οιονδήποτε τρόπο οι ΟΤΑ από την άμεση πρόσβαση στον ηλεκτρικό χώρο – προφανής απόρροια του έντονα συγκρουσιακού περιβάλλοντος στον τομέα της ενέργειας.

Επισημαίνεται, ότι οι Δήμοι, με επιστολή τους προς το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, έχουν ήδη ζητήσει να επανακτήσουν την προτεραιότητα για διασύνδεση στο ηλεκτρικό δίκτυο έργων Ανανεώσιμης Ενέργειας, δυνατότητα που είχαν για χρόνια, αλλά την απώλεσαν με νομοθετική ρύθμιση, προ διετίας.

Όπως χαρακτηριστικά τονίζει, ο Δήμαρχος Χάρης Δούκας: “…Είναι η ισχύς εν τη ενώσει. Ζητάμε αυτό που μας αναλογεί. Να μπορέσουμε να έχουμε πρόσβαση στον ηλεκτρικό χώρο για να δώσουμε ηλεκτρική ενέργεια σε ευάλωτα νοικοκυριά. Δίνουμε προτεραιότητα σε πράσινες πρωτοβουλίες, μέσα από οργανωμένα σχέδια, συμμετοχικότητα και συμμαχίες, που σκοπεύουν να δημιουργήσουν σύγχρονες, πράσινες και φιλόξενες πόλεις για τους κατοίκους και τους επισκέπτες τους. Θέλουμε μέσα από αυτή τη Συμμαχία να δημιουργήσουμε ένα συνεκτικό κοινωνικό δίκτυο αλληλεγγύης. Να εξασφαλίσουμε πολύπλευρα οφέλη τόσο για τα ευάλωτα τμήματα του τοπικού πληθυσμού που θα ενισχυθούν σημαντικά με πόρους και εργαλεία για τη μείωση των λογαριασμών ενέργειας, όσο και για τους πολίτες στο σύνολό τους…“.